ในวันที่โลกหมุนเร็วขึ้นอย่างไม่หยุดยั้ง เด็กและเยาวชนจำนวนมากกำลังเติบโตท่ามกลางแรงกดดันที่มองไม่เห็น ทั้งจากความคาดหวังทางการเรียน สถานการณ์ทางเศรษฐกิจ ไปจนถึงความไม่แน่นอนของอนาคต ซึ่งหลายครั้งพวกเขาต้องเผชิญสิ่งเหล่านี้เพียงลำพังโดยไม่ทันรู้ตัว
“หนูไม่ได้เก่งที่สุด แต่หนูเริ่มเข้าใจตัวเองมากขึ้น”
ประโยคเรียบง่ายจาก “พัช” หรือ พัชริดา ศรีมานะสกุล นักเรียนทุนมูลนิธิเอสซีจี สาขาเทคโนโลยีเครื่องนุ่งห่ม วิทยาลัยเทคนิคโพธาราม จังหวัดราชบุรี สะท้อนหัวใจสำคัญของการเติบโตในยุคนี้ได้อย่างชัดเจน พัชเติบโตมาภายใต้ข้อจำกัดของครอบครัว พ่อแม่แยกทาง และแม่ต้องดูแลลูกถึง 4 คนเพียงลำพัง ความท้าทายทางเศรษฐกิจกลายเป็นแรงกดดันตั้งแต่วัยเด็ก แต่ในอีกมุมหนึ่ง สิ่งเหล่านี้กลับทำให้เธอเริ่มมองเห็นตัวเองชัดขึ้น จากความสนใจด้านการออกแบบและตัดเย็บเสื้อผ้า พัฒนาเป็นทักษะ และต่อยอดสู่เส้นทางที่เลือกเดินอย่างจริงจัง
ความเข้าใจในตัวเองกลายเป็นแรงขับสำคัญที่ทำให้พัชฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง จนสามารถคว้ารางวัลรองชนะเลิศอันดับ 1 จากการแข่งขันทักษะวิชาชีพระดับชาติ ครั้งที่ 34 ด้านการออกแบบและตัดเย็บผ้าพื้นเมือง ประจำปี 2569 ความสำเร็จครั้งนี้ไม่ได้เกิดจากพรสวรรค์เพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการรู้ว่าตนเองมีคุณค่าในแบบใด และจะนำศักยภาพนั้นไปสร้างอนาคตอย่างไร เรื่องราวของพัชไม่ได้เป็นเพียงความสำเร็จเฉพาะบุคคล แต่ยังสะท้อนภาพของเยาวชนจำนวนมากในสังคมที่ต้องเติบโตท่ามกลางแรงกดดันรอบด้าน ไม่ว่าจะเป็นภาระค่าใช้จ่าย ความคาดหวังจากครอบครัว หรือความสัมพันธ์กับคนรอบตัว
ข้อมูลจากกรมสุขภาพจิต ปี 2568 ระบุว่า วัยรุ่นไทยอายุ 15–19 ปี กว่า 30,000 คน มีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายเพิ่มขึ้นจากปีก่อน ขณะเดียวกัน ผลสำรวจของมูลนิธิเอสซีจีจากนักเรียนระดับมัธยมต้นถึงปริญญาตรี จำนวน 1,024 คน พบว่า มากกว่า 52% มีระดับความเครียดตั้งแต่ปานกลางถึงสูง โดยมีสาเหตุหลักจากภาระค่าใช้จ่าย หนี้สินของครอบครัว การเรียน และความสัมพันธ์
ท่ามกลางสถานการณ์เช่นนี้ สิ่งที่มักถูกมองข้ามคือ “ปัจจัยภายใน” โดยเฉพาะความสามารถในการรู้จักและเข้าใจตัวเอง หรือ Self-Awareness ซึ่งเป็นทักษะสำคัญที่ช่วยให้แต่ละคนรับรู้ความคิด ความรู้สึก ความถนัด และความต้องการของตนเองได้อย่างชัดเจน เมื่อขาดความเข้าใจในตัวเอง ความเครียดที่เกิดขึ้นมักไม่ได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม และอาจสะสมจนกลายเป็นปัญหาในระยะยาว โดยผลสำรวจเดียวกันยังพบว่า กว่า 89% ของเยาวชนยังไม่เข้าใจความถนัดและความชอบของตนเองอย่างแท้จริง
ด้วยเหตุนี้ มูลนิธิเอสซีจีจึงให้ความสำคัญกับการเสริมสร้างทักษะการตระหนักรู้ในตนเอง ภายใต้แนวคิด “Know Yourself, Know Your Future” โดยเชื่อว่าการเตรียมความพร้อมให้เยาวชนในโลกอนาคต ไม่ควรเน้นเพียงความรู้ทางวิชาการหรือทักษะอาชีพเท่านั้น แต่ต้องเริ่มจากการสร้างความแข็งแรงจากภายใน ควบคู่ไปกับการพัฒนาทักษะสำคัญในศตวรรษที่ 21 ทั้งด้านการสื่อสาร การทำงานร่วมกับผู้อื่น ความคิดสร้างสรรค์ รวมถึงการปลูกฝังคุณธรรมและความรับผิดชอบต่อสังคม เพื่อให้เยาวชนสามารถเติบโตได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน
อีกหนึ่งตัวอย่างคือ “โบว์” หรือ จินตหรา ดาปะ ต้นกล้าชุมชนโดยมูลนิธิเอสซีจี จากอำเภอภูหลวง จังหวัดเลย ที่ค้นพบตัวเองผ่านการกลับไปมองคุณค่าของบ้านเกิด หลังเรียนจบ โบว์เลือกกลับสู่ชุมชน ในขณะที่หลายคนมองว่าการออกไปข้างนอกคือโอกาส เธอเริ่มมองเห็นคุณค่าใน “ผ้าฝ้ายทอมือ” ซึ่งเป็นภูมิปัญญาที่อยู่กับชุมชนมาอย่างยาวนาน แต่กลับถูกมองข้ามไปตามกาลเวลา
“ฝ้ายอยู่กับคนในชุมชนเรามานาน จนหลายคนอาจไม่เห็นคุณค่าของมันแล้ว”
จากจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ นี้ โบว์ได้เข้าไปมีบทบาทในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ของชุมชน สร้างแบรนด์ “ขุนเลย” ตั้งแต่การออกแบบลวดลาย ไปจนถึงการเพิ่มมูลค่าให้กับสินค้า สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่แค่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ แต่ยังทำให้คนในชุมชนกลับมาเห็นคุณค่าในสิ่งที่ตนเองมี “หนูได้เรียนรู้ว่า สิ่งที่เรามีอยู่แล้วนั้นมีคุณค่า เพียงแค่เราต้องมองให้เห็น และเชื่อในสิ่งนั้น”
แม้เส้นทางของพัชและโบว์จะแตกต่างกัน แต่ทั้งสองมีจุดร่วมสำคัญคือ การเข้าใจตัวเองอย่างลึกซึ้ง และใช้ความเข้าใจนั้นเป็นแนวทางในการตัดสินใจและลงมือทำ ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา มูลนิธิเอสซีจีจึงไม่ได้เป็นเพียงผู้มอบโอกาสทางการศึกษา แต่ยังเป็นผู้สนับสนุนให้เด็กและเยาวชนได้เรียนรู้ ทดลอง และค้นหาศักยภาพของตนเองอย่างรอบด้าน เพราะท้าย ที่สุดแล้ว “การรู้จักตัวเอง” ไม่ได้เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการเติบโต แต่คือรากฐานสำคัญของอนาคต ที่จะช่วยให้เยาวชนสามารถยืนหยัดได้ด้วยตนเอง และก้าวสู่การเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพของสังคมต่อไป